Menu Content/Inhalt
Δημοσιεύσεις Κυπριακή Παραδοσιακή Μουσική - Στασιμότητα, παρακμή ή νέα προσέγγιση;
Κυπριακή Παραδοσιακή Μουσική - Στασιμότητα, παρακμή ή νέα προσέγγιση; PDF Εκτύπωση E-mail

  Λουκάς Ζυμαράς - Ερευνητής-Μελετητής Παραδοσιακής Μουσικής

Λαοί με βαθιές ρίζες, όπως ο Ελληνικός, διατήρησαν μέσα στους αιώνες ή ακόμα και στις χιλιετηρίδες που πέρασαν την παραδοσιακή τους μουσική.

Η Κύπρος, κομμάτι του ελληνισμού και καθόλα επηρεασμένη από αυτόν, γλώσσα , θρησκεία, πολιτισμό, διατήρησε μέσα στους αιώνες, από τα πανάρχαια χρόνια, και τη δική της μουσική κληρονομιά. Στην προσπάθεια διατήρησης αυτής της κληρονομιάς, ο κυπριακός λαός είχε να αντιμετωπίσει διάφορους κατακτητές : Πέρσες, Φοίνικες, Πτολεμαίους, Ρωμαίους, Φράγκους, Ενετούς, Τούρκους, ΄Αγγλους, οι οποίοι, όμως, δεν μπόρεσαν να αλλοιώσουν τον πολιτισμό του που τον διατήρησε αλώβητο δια μέσου των αιώνων.

Ο ΄Ομηρος καταδεικνύει και αποδεικνύει τα πιο πάνω περιγράφοντας διαγωνισμούς ασμάτων ανάμεσα σε άλλους διαγωνισμούς (χορών, αθλημάτων) που διεξάγονταν στις λατρευτικές γιορτές στο όνομα της Θεάς Αφροδίτης, τα «Αφροδίσια».Τα «Αφροδίσια» γινόντουσαν στην Αμαθούντα, όπου συμμετείχαν χαρισματικοί χορευτές, τραγουδιστές, αθλητές. Σήμερα συνεχίζεται η γιορτή του κατακλυσμού όπου, ανάμεσα σε άλλα, πραγματοποιούνται διαγωνισμοί «τσιαττιστών» και που έχει τις ρίζες της στα «Αφροδίσια». Στην Αμμόχωστο, πριν την Τουρκική εισβολή , διεξάγονταν και θαλάσσια αγωνίσματα όπως: κολύμβηση, κοπηλασία κ.α.. Οπωσδήποτε, υπήρξαν κάποιες επιρροές από τους πιο πάνω κατακτητές, όμως οι Κύπριοι διατήρησαν την Ελληνικότητα τους, απορρίπτοντας ξενόφερτα στοιχεία που θα επηρέαζαν σημαντικά την ταυτότητα της παραδοσιακής τους μουσικής, όσον αφορά κυρίως στα μουσικά όργανα. ΄Εχουν π.χ., παραμερίσει το σάζι , αφού υπήρχε ο ταμπουράς (πανδουρίδα ή θαμπούρα), προσπέρασαν επίσης το ζουρνά και το τουμπερλέκι , αφού σήμερα υπάρχει το πιδκιάβλι και η ταμπουτσιά .

Η Κυπριακή παραδοσιακή μουσική διαδόθηκε από στόμα σε στόμα, από τη φωνή στο σφύριγμα, από τη φλογέρα στη θαμπούρα ή πανδουρίδα, μέσα από τις κοινωνικές και θρησκευτικές τελετές του λαού.

Στο πέρασμα των αιώνων, η κυπριακή παραδοσιακή μελωδία χρειαζόταν τη συνοδεία πολυφωνικού οργάνου, έτσι προστέθηκε το λαούτο και αργότερα το σολιστικό βιολί.. Δυστυχώς, οικονομικοί λόγοι – το πιάτο με το πλούμισμα - υποχρέωσαν την κυπριακή παραδοσιακή ορχήστρα να μείνει φτωχή. Ετσι, έχουμε τη ζυγιά (βιολί – λαούτο) να γυροφέρνει στους γάμους και στις διάφορες άλλες εκδηλώσεις. Το πιδκιαύλι, ο ταμπουράς και η ταμπουτσιά παραμερίστηκαν, αφού το πιάτο θα μοιραζόταν σε περισσότερους μουσικούς… και τα είδη των μουσικών ποικίλουν ακόμα και σήμερα . Υπάρχουν μουσικοί που προσπάθησαν και έμαθαν κάποιο όργανο, μόνο για βιοποριστικούς λόγους. Υπάρχουν οι μουσικοί που στοχεύουν στην αυτοπροβολή. Υπάρχουν, ευτυχώς, και εκείνοι οι μουσικοί, οι χαρισματικοί και ξεχωριστοί που αγαπούν με πάθος αυτό που κάνουν. Ακριβώς επειδή κίνητρο τους είναι να υπηρετήσουν τη θεά Μούσα χωρίς προσωπικά ή άλλα οφέλη, η κυπριακή λαϊκή παράδοση ακούμπησε σ’ αυτούς. Είναι αυτοί οι μουσικοί που σέβονται την κληρονομιά που παρέλαβαν και στόχος τους είναι ο εμπλουτισμός της. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι αυτό γινόταν από τη γέννηση της παραδοσιακής μουσικής του λαού μας και κάθε λαού.Ο εμπλουτισμός της παράδοσης από προικισμένους καλλιτέχνες, γνώστες της παραδοσιακής μουσικής, πηγάζει μέσα από την ανάγκη τους να συμβάλουν στον σχηματισμό παραδοσιακής ορχήστρας ή στην βελτίωση της μελωδίας, χωρίς να ξεφεύγουν από το γενικότερο, μουσικά, παραδοσιακό πλαίσιο.

Ένα καυτό θέμα, που συζητείται πολύ και διχάζει τους ανθρώπους που ασχολούνται με την παραδοσιακή μουσική, είναι η διφωνία , στοιχείο εμπλουτισμού, ίσως και επαναφοράς, που όταν απουσιάζει από ορισμένες μουσικές φράσεις, έχουμε την εντύπωση ότι λείπει «κάτι» ή ακόμα το αυτί δεν απολαμβάνει επαρκώς αυτό που αισθάνεται. Δεν μπορεί κανένας να ισχυριστεί με σιγουριά ότι η διφωνία δεν υπήρξε στην παράδοση, αφού οι ηχογραφήσεις που έχουμε αφορούν μόνο σε ορισμένες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Δεν μπορεί κάποιος να απορρίψει την πολυφωνία (διφωνία- σωστές συγχορδίες από το λαούτο) στην παραδοσιακή μουσική, που μπορεί να επιχειρηθεί με φειδώ, αφού υπήρχαν πολυφωνικά όργανα .

Ο ύδραυλος, που εφηύρε ο Κτησίβιος (283-221 πχ), όπως αναφέρει ο Πιερής Ζαρμάς στο βιβλίο του «Πηγές της Κυπριακής Δημοτικής Μουσικής», ήταν η αρχική μορφή του πιάνου και του εκκλησιαστικού οργάνου. Με την κατάκτηση του Βυζαντίου, όμως, από τους Τούρκους και λόγω στασιμότητας ή ακόμα και παρακμής των πολιτιστικών δραστηριοτήτων των Βυζαντινών, ο ύδραυλος δανείστηκε στους Δυτικούς που στην πορεία του χρόνου εξελίσσεται σε εκκλησιαστικό όργανο.

Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να υποτιμούμε το ταλέντο και τη γνώση του Ελληνικού λαού, ακόμα και προ Χριστού, που αφορά στη μουσική , αφού η μουσική ήταν από τα βασικότερα μαθήματα στην εκπαίδευση των νέων. «Μουσικήν ποιεί και εργάζου», έλεγαν οι αρχαίοι ΄Ελληνες (Σωκράτης). Το ότι αρκετοί νέοι σήμερα άρχισαν να ασχολούνται με την παραδοσιακή μουσική, πιστεύουμε ότι αυτό οφείλεται σε ακούσματα που δεν έχουν καθόλου σχέση με τα ακούσματα της ζυγιάς ( ένα βιολί και ένα λαούτο).

Με αυτά τα στοιχεία που έχουμε και όχι με αυτά που δεν έχουμε (!), ας καταλήξει ο καθένας στα δικά του συμπεράσματα. Εμείς δηλώνουμε παρόντες. Μας ακούτε. Ζητούμε όμως και από εσάς τη δική σας άποψη και τις δικές σας εισηγήσεις για να μην αφήσουμε τον Κυπριακό πολιτισμό σε στασιμότητα ή ακόμα και στο έλεος της παρακμής, να μην αφήσουμε την Κυπριακή Παραδοσιακή Μουσική στο έλεος κάποιων, λίγων, ευτυχώς, που τη θέλουν να παραμένει φτωχή, χωρίς δυνατότητες εμπλουτισμού της.

Ας γίνει μια νέα προσέγγιση από αυτούς που «ποιούν και εργάζονται» την Κυπριακή Παραδοσιακή Μουσική για να έρθουν οι νέοι πιο κοντά στις ρίζες τους, για να γνωρίσουν «εαυτούς»

 

* Δημοσιεύτηκε στον κυπριακό τύπο τον Σεμπτέβριο του 2009 

 

Επιμέλεια κειμένου: Σωτήρης Χαραλάμπους